Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 Alanlarda Yangın Güvenliği


Patlayıcı gaz, buhar veya sislerin bulunabileceği endüstriyel tesislerde yangın güvenliği tasarımının en önemli aşamalarından biri tehlikeli alan sınıflandırmasıdır.

ATEX kapsamında değerlendirilen tesislerde Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 sınıflandırmaları; patlayıcı gaz atmosferinin oluşma ihtimali ve ortamda bulunma süresi dikkate alınarak yapılır.

Bu sınıflandırma yalnızca elektrik tesisatının tasarımı açısından değil, yangın algılama, yangın söndürme ve proses güvenliği ekipmanlarının seçiminde de önemli bir kriterdir.

Zone 0 Nedir?

Zone 0, yanıcı gaz, buhar veya sislerden oluşan patlayıcı atmosferin sürekli, uzun süreli veya sık sık bulunduğu alanları ifade eder.

Bu tür alanlar genellikle yanıcı sıvıların sürekli olarak bulunduğu veya proses içerisinde sürekli olarak patlayıcı atmosfer oluşabilecek kapalı bölgelerde karşımıza çıkabilir.

Örneğin;

  • Tankların iç kısımları

  • Yanıcı sıvıların bulunduğu bazı proses ekipmanlarının iç bölümleri

  • Sürekli yanıcı buhar oluşabilen proses hacimleri

Zone 0 kapsamında değerlendirilebilir.

Bu alanlarda kullanılacak ekipmanların seçimi son derece dikkatli yapılmalıdır.

Zone 1 Nedir?

Zone 1, normal çalışma koşullarında yanıcı gaz, buhar veya sislerden oluşan patlayıcı atmosferin zaman zaman oluşmasının muhtemel olduğu alanları ifade eder.

Zone 1 alanlara;

  • Yanıcı sıvı dolum noktaları

  • Pompa çevreleri

  • Solvent proses alanları

  • Tank bağlantı bölgeleri

  • Yanıcı gaz kullanılan proses ekipmanlarının çevresi

örnek olarak verilebilir.

Zone 1 alanlarda yangın ve patlama risklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Zone 2 Nedir?

Zone 2, normal çalışma koşullarında patlayıcı atmosfer oluşmasının beklenmediği, ancak oluşması halinde kısa süreli devam edebileceği alanları ifade eder.

Örneğin;

  • Flanş ve bağlantı noktalarının çevresi

  • Vanaların bulunduğu bazı bölgeler

  • Yanıcı gaz veya buharın kaçak halinde çevreye yayılabileceği alanlar

Zone 2 olarak sınıflandırılabilir.

Zone 2, Zone 1'e göre daha düşük sıklıkta patlayıcı atmosfer riski taşısa da yangın güvenliği açısından göz ardı edilmemelidir.

Zone Sınıflandırması Neden Önemlidir?

Tehlikeli alan sınıflandırması, kullanılacak ekipmanın teknik özelliklerinin belirlenmesinde temel kriterlerden biridir.

Bir yangın algılama veya söndürme sisteminde;

  • Dedektör

  • Siren

  • Flaşör

  • Manuel ihbar butonu

  • Solenoid vana

  • Elektrik bağlantı ekipmanları

  • Kablo rakorları

  • Junction box

  • Kontrol ekipmanları

gibi bileşenler bulunabilir.

Bu ekipmanların tehlikeli alanda kullanılması gerekiyorsa ilgili alanın sınıflandırması dikkate alınmalıdır.

Zone Sınıfı ile Ex Ekipman İlişkisi

Bir ekipmanın üzerinde Ex ibaresinin bulunması, ekipmanın her Zone'da kullanılabileceği anlamına gelmez.

Ekipman seçiminde;

  • Zone sınıfı

  • Gaz grubu

  • Sıcaklık sınıfı

  • Ekipmanın koruma yöntemi

  • Ortam sıcaklığı

  • Kullanım amacı

  • Sertifikasyon bilgileri

birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle Exproof ekipman seçimi yalnızca ürün kataloğuna bakılarak yapılmamalıdır.

Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 Alanlarda Yangın Algılama

Yangının mümkün olduğunca erken algılanması, patlayıcı atmosfer bulunan tesislerde kritik önem taşır.

Tesisin proses özelliklerine göre;

Alev Dedektörleri

Açık veya yarı açık proses alanlarında hızlı alev algılama amacıyla değerlendirilebilir.

Isı Dedektörleri

Sıcaklık artışının yangının önemli göstergesi olduğu uygun proseslerde kullanılabilir.

Duman Dedektörleri

Kapalı hacimlerde ve uygun çevresel koşullarda değerlendirilebilir.

Gaz Dedektörleri

Yanıcı gaz veya buhar kaçaklarının yangın meydana gelmeden önce tespit edilmesine yardımcı olabilir.

Gaz algılama sistemi ile yangın algılama sistemi birlikte tasarlanarak daha kapsamlı bir güvenlik senaryosu oluşturulabilir.

Zone Alanlarında Yangın Söndürme Sistemleri

Zone sınıflandırması, yangın söndürme sisteminin seçiminden bağımsız düşünülemez.

Tesisin yangın yüküne ve proses özelliklerine göre;

  • Sprinkler sistemleri

  • Deluge sistemleri

  • Köpüklü söndürme sistemleri

  • Gazlı söndürme sistemleri

  • Su sisi sistemleri

  • Lokal söndürme sistemleri

değerlendirilebilir.

Özellikle yanıcı sıvıların bulunduğu proseslerde deluge veya köpüklü söndürme sistemleri; hassas ekipmanların bulunduğu kontrollü hacimlerde ise gazlı söndürme sistemleri değerlendirilebilir.

Sistem seçimi mutlaka yangın senaryosuna göre yapılmalıdır.

Zone 1 Alanlarda Yangın Güvenliği

Zone 1 alanlarda patlayıcı atmosfer oluşma ihtimali Zone 2'ye göre daha yüksek olduğundan ekipman seçimi ve sistem tasarımı özel dikkat gerektirir.

Bu alanlarda;

  • Exproof algılama ekipmanları

  • Uygun gaz dedektörleri

  • Uygun alev dedektörleri

  • Exproof alarm ekipmanları

  • Uygun bağlantı elemanları

  • Yangın söndürme sistemleri

proses riskine göre değerlendirilmelidir.

Ayrıca yangın sistemi ile proses kontrol sistemleri arasında gerekli senaryo bağlantıları oluşturulabilir.

Örneğin gaz kaçağı algılandığında;

Gaz algılama → Alarm → Proses durdurma → Havalandırma kontrolü → Gerekli yangın güvenliği senaryosunun devreye alınması

şeklinde bir güvenlik senaryosu oluşturulabilir.

Zone 2 Alanlarda Yangın Güvenliği

Zone 2 alanlarda patlayıcı atmosfer oluşması normal çalışma koşullarında beklenmez. Ancak kaçak veya anormal çalışma koşullarında patlayıcı atmosfer oluşabilir.

Bu nedenle;

  • Gaz kaçaklarının kontrolü

  • Havalandırma

  • Tutuşturma kaynaklarının kontrolü

  • Yangın algılama

  • Uygun ekipman seçimi

  • Periyodik bakım

birlikte değerlendirilmelidir.

Zone 0 Alanlarında Yangın Güvenliği

Zone 0 alanlar patlayıcı atmosferin sürekli veya uzun süreli bulunabildiği bölgeler olduğundan özel mühendislik yaklaşımı gerektirir.

Özellikle tank ve proses ekipmanlarının iç hacimleri gibi alanlarda kullanılacak ekipmanların seçimi, ilgili teknik gerekliliklere göre yapılmalıdır.

Zone 0 alanlarda her ekipmanın doğrudan kullanılabileceği varsayılmamalıdır.

Ekipman seçiminden önce alan sınıflandırması ve proses koşulları doğrulanmalıdır.

Zone Sınıflandırması Nasıl Yapılır?

Tehlikeli alan sınıflandırması yalnızca alanın büyüklüğüne göre yapılmaz.

Genel olarak aşağıdaki faktörler değerlendirilir:

  1. Yanıcı maddenin özellikleri

  2. Yanıcı maddenin fiziksel hali

  3. Kaçak kaynakları

  4. Kaçağın oluşma sıklığı

  5. Kaçağın süresi

  6. Havalandırma koşulları

  7. Proses basıncı

  8. Proses sıcaklığı

  9. Tesis ekipmanlarının özellikleri

  10. Patlayıcı atmosferin yayılma ihtimali

Bu değerlendirmeler sonucunda tehlikeli alanların sınırları belirlenir.

Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 Arasındaki Fark

Alan Patlayıcı atmosfer oluşma durumu
Zone 0 Sürekli, uzun süreli veya sık sık
Zone 1 Normal çalışma sırasında zaman zaman oluşabilir
Zone 2 Normalde beklenmez, oluşursa kısa süreli

Bu sınıflandırmanın doğru yapılması, tesisin genel patlama ve yangın güvenliği açısından kritik öneme sahiptir.

IEC 60079 ve Zone Sınıflandırması

Patlayıcı atmosferlerde kullanılan ekipman ve elektrik tesisatlarının tasarımında IEC 60079 standart serisi önemli bir teknik referanstır.

Özellikle tehlikeli alanlarda elektrik ekipmanlarının seçimi ve montajında ilgili standartların gereklilikleri dikkate alınmalıdır.

Yangın algılama ve söndürme sistemleri tasarlanırken de bu alan sınıflandırması ile ekipman özelliklerinin birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Zone Alanlarında Yangın Projesi Nasıl Hazırlanır?

Profesyonel bir yangın güvenliği projesinde aşağıdaki aşamalar izlenebilir:

1. Tesisin incelenmesi

2. Proseslerin değerlendirilmesi

3. Yanıcı maddelerin belirlenmesi

4. Tehlikeli alan sınıflandırmasının incelenmesi

5. Yangın senaryolarının oluşturulması

6. Yangın algılama sisteminin belirlenmesi

7. Söndürme sisteminin seçilmesi

8. Ex ekipmanların belirlenmesi

9. Hidrolik ve elektrik projelerinin hazırlanması

10. Uygulama ve devreye alma

11. Periyodik bakım ve testler

Limit Yangın ile Tehlikeli Alan Yangın Güvenliği

Limit Yangın olarak patlayıcı atmosfer riski bulunan endüstriyel tesislerde yangın güvenliği ihtiyaçlarını tesisin proses özelliklerine göre değerlendiriyoruz.

Çözüm kapsamında;

  • Exproof yangın algılama

  • Alev algılama

  • Gaz algılama

  • Sprinkler sistemleri

  • Deluge sistemleri

  • Köpüklü söndürme

  • Gazlı söndürme

  • Lokal söndürme

  • Yangın tesisatı

  • Yangın projelendirme

  • Test ve devreye alma

  • Periyodik bakım

uygulamaları değerlendirilebilir.

Sonuç

Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 sınıflandırmaları, patlayıcı atmosfer bulunan tesislerde yangın ve patlama güvenliğinin temel unsurlarından biridir.

Doğru alan sınıflandırması yapılmadan doğru Ex ekipman seçimi yapmak ve güvenilir bir yangın sistemi tasarlamak mümkün değildir.

Bu nedenle ATEX, Zone sınıflandırması, Ex ekipman seçimi, yangın algılama ve yangın söndürme sistemleri aynı mühendislik yaklaşımı içerisinde değerlendirilmelidir.

Limit Yangın, endüstriyel tesislerde patlayıcı ortam risklerine yönelik yangın algılama, yangın söndürme ve yangın tesisatı çözümlerinin projelendirilmesi ve uygulanması konusunda mühendislik hizmetleri sunmaktadır.