Yanıcı Toz Bulunan Ortamlarda Yangın ve Patlama Güvenliği
Yanıcı tozların bulunduğu endüstriyel tesislerde yangın ve patlama riski, klasik yangın güvenliği uygulamalarından farklı olarak değerlendirilmelidir. Üretim sırasında oluşan veya ortamda biriken ince tozlar, uygun koşullarda hava ile karışarak yanıcı ve patlayıcı atmosfer oluşturabilir.
Limit Yangın olarak yanıcı toz bulunan endüstriyel tesislerde yangın güvenliği, yangın algılama ve yangın söndürme sistemlerinin projelendirilmesi ve uygulanması konusunda mühendislik çözümleri sunuyoruz.
Özellikle un, yem, tahıl, şeker, ahşap, plastik, kömür ve çeşitli metal tozlarının bulunduğu tesislerde yangın ve patlama risklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Yanıcı Toz Neden Tehlikelidir?
Yanıcı bir malzemenin toz haline gelmesi, malzemenin toplam yüzey alanını önemli ölçüde artırır. Tozun havaya karışması ve uygun konsantrasyona ulaşması durumunda tutuşturucu bir kaynakla temas, hızlı yanma veya patlama tehlikesi oluşturabilir.
Bu nedenle yalnızca açık alev kaynaklarının kontrol edilmesi yeterli değildir.
Elektrik ekipmanları, sıcak yüzeyler, statik elektrik, mekanik sürtünme, rulman arızaları, kıvılcımlar ve proses ekipmanları potansiyel tutuşturma kaynakları olarak değerlendirilmelidir.
Yanıcı Toz Bulunan Tesisler Hangileridir?
Yanıcı toz riski farklı sektörlerde ortaya çıkabilir.
Örneğin;
Un fabrikaları
Yem fabrikaları
Tahıl depolama tesisleri
Şeker fabrikaları
Ahşap ve mobilya fabrikaları
Plastik üretim tesisleri
Kağıt ve selüloz tesisleri
Kömür işleme tesisleri
Metal tozu kullanılan üretim tesisleri
Gıda üretim tesisleri
İlaç ve kimya tesisleri
Tozlu hammadde işleme tesisleri
özel yangın ve patlama güvenliği değerlendirmesi gerektirebilir.
ATEX ve Yanıcı Toz Alanları
Yanıcı toz bulunan ortamlarda tehlikeli alan sınıflandırması gaz ve buhar bulunan alanlardan farklı şekilde değerlendirilir.
Toz atmosferleri için;
Zone 20
Zone 21
Zone 22
sınıflandırmaları kullanılabilir.
Bu sınıflandırma, yanıcı tozun ortamda bulunma sıklığı ve süresi ile ilgili değerlendirmelere dayanır.
Daha önce ele aldığımız Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 sınıflandırmaları gaz, buhar ve sis kaynaklı patlayıcı atmosferler için kullanılırken, yanıcı tozlar için Zone 20, 21 ve 22 sınıflandırmaları dikkate alınır.
Zone 20, Zone 21 ve Zone 22 Nedir?
Zone 20
Yanıcı toz atmosferinin sürekli, uzun süreli veya sık sık bulunduğu alanları ifade eder.
Örneğin bazı silo, filtre veya proses ekipmanlarının iç bölümleri bu kapsamda değerlendirilebilir.
Zone 21
Normal çalışma koşullarında yanıcı toz atmosferinin zaman zaman oluşabileceği alanlardır.
Zone 22
Normal çalışma sırasında yanıcı toz atmosferinin oluşmasının beklenmediği, ancak oluşması halinde kısa süreli devam edebileceği alanlardır.
Alan sınıflandırması yapılırken tesisin gerçek çalışma koşulları, toz kaynakları, havalandırma ve proses özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Yanıcı Tozlarda Yangın Riski Nasıl Oluşur?
Yanıcı toz bulunan tesislerde risk genellikle tek bir noktadan kaynaklanmaz.
Örneğin bir üretim tesisinde;
Toz oluşumu → Tozun yayılması → Toz birikimi → Tutuşturucu kaynak → Yangın → Tozun havaya karışması → İkincil patlama
şeklinde gelişen bir senaryo söz konusu olabilir.
Bu nedenle yangın güvenliği sistemi yalnızca görülebilir alevin söndürülmesine odaklanmamalıdır.
Prosesin tamamı değerlendirilmelidir.
Yanıcı Toz Bulunan Alanlarda Yangın Algılama
Erken yangın algılama, özellikle konveyör, filtre, silo ve proses ekipmanlarının bulunduğu tesislerde kritik öneme sahiptir.
Uygulamaya göre;
Isı algılama
Alev algılama
Duman algılama
Kıvılcım algılama
Gaz algılama
Özel proses algılama sistemleri
değerlendirilebilir.
Özellikle konveyör sistemlerinde yatak ve rulmanların aşırı ısınması, bant sürtünmesi veya mekanik arızalar yangın başlangıcına neden olabileceğinden proses bazlı algılama çözümleri önem taşır.
Konveyör Sistemlerinde Yangın Güvenliği
Tahıl, yem, kömür, şeker ve benzeri malzemelerin taşındığı konveyörlerde yangın riski özel olarak değerlendirilmelidir.
Konveyör yangınlarında;
Rulman aşırı ısınması
Bant sürtünmesi
Motor arızası
Malzeme sıkışması
Toz birikmesi
Mekanik kıvılcım
gibi nedenler dikkate alınabilir.
Limit Yangın olarak konveyör ve proses ekipmanlarının yangın risklerine yönelik algılama ve lokal söndürme senaryolarını tesisin özelliklerine göre projelendiriyoruz.
Filtre ve Toz Toplama Sistemlerinde Yangın Güvenliği
Toz toplama filtreleri, yanıcı toz bulunan tesislerde önemli risk noktalarından biridir.
Filtre içerisinde biriken yanıcı malzeme;
Aşırı sıcaklık
Kıvılcım
Statik elektrik
Mekanik arıza
Proses kaynaklı tutuşturma
sonucunda yangın başlatabilir.
Bu nedenle filtre sistemlerinin yangın güvenliği, tesisin genel yangın senaryosundan bağımsız değerlendirilmemelidir.
Uygun durumlarda algılama ve söndürme sistemleri filtre ekipmanına özel olarak tasarlanabilir.
Silolarda Yangın Güvenliği
Tahıl, yem, un ve benzeri ürünlerin depolandığı silolarda yangın riski farklı mekanizmalar üzerinden gelişebilir.
Silo içerisinde sıcaklık artışı, ürün bozulması, kızışma veya mekanik ekipmanlardan kaynaklanan tutuşturma kaynakları değerlendirilmelidir.
Bu nedenle silo yangın güvenliğinde;
Sıcaklık izleme
Yangın algılama
Proses izleme
Havalandırma
Söndürme sistemi
Patlama riskinin değerlendirilmesi
birlikte ele alınmalıdır.
Yanıcı Toz Bulunan Ortamlarda Söndürme Sistemleri
Her yanıcı toz uygulamasında aynı söndürme sistemi kullanılmaz.
Sistem seçimi;
Tozun özellikleri
Proses
Korunacak ekipman
Yangın senaryosu
Patlama riski
Alan sınıflandırması
Personel bulunma durumu
Söndürme maddesinin proses üzerindeki etkisi
dikkate alınarak yapılmalıdır.
Uygulamaya göre;
Su bazlı söndürme
Sprinkler
Deluge
Su sisi
Gazlı söndürme
Lokal söndürme
Özel proses söndürme sistemleri
değerlendirilebilir.
Yanıcı Toz Ortamlarında Exproof Ekipman
Yanıcı toz bulunan tehlikeli alanlarda kullanılacak elektrikli ekipmanların toz atmosferinin özelliklerine uygun olması gerekir.
Ekipman seçiminde alanın Zone sınıfı ve ilgili teknik özellikler değerlendirilmelidir.
Özellikle;
Dedektörler
Alarm cihazları
Butonlar
Elektrik bağlantı ekipmanları
Kablo rakorları
Kontrol ekipmanları
Sensörler
için uygunluk kontrolü yapılmalıdır.
Burada yalnızca ürünün "Exproof" olarak tanımlanması yeterli değildir.
Ekipmanın kullanılacağı ortamın özellikleri ile ürünün teknik ve sertifikasyon bilgileri birbiriyle uyumlu olmalıdır.
Yangın ve Patlama Güvenliği Birlikte Tasarlanmalıdır
Yanıcı toz bulunan tesislerde yangın güvenliği ile patlama güvenliğini birbirinden tamamen ayırmak doğru değildir.
Bir yangının tozu havaya kaldırması veya mevcut toz bulutunu tutuşturması durumunda daha büyük bir olay meydana gelebilir.
Bu nedenle tasarım sırasında;
Yangın algılama + Söndürme + Proses durdurma + Toz kontrolü + Tutuşturma kaynaklarının kontrolü + Havalandırma + Patlama riskinin değerlendirilmesi
birlikte ele alınmalıdır.
Limit Yangın Yanıcı Toz Tesislerinde Ne Yapıyor?
Limit Yangın olarak yanıcı toz bulunan endüstriyel tesislerde yangın güvenliği mühendisliği ve sistem çözümleri sunuyoruz.
Tesisin proses özelliklerini inceleyerek;
Yangın risklerinin değerlendirilmesi
Tehlikeli alanların değerlendirilmesi
Yangın senaryolarının hazırlanması
Yangın algılama sistemi tasarımı
Kıvılcım ve sıcaklık algılama çözümleri
Exproof ekipman seçimi
Konveyör yangın güvenliği
Silo yangın güvenliği
Filtre yangın güvenliği
Lokal söndürme sistemleri
Sprinkler sistemleri
Deluge sistemleri
Su sisi sistemleri
Gazlı söndürme sistemleri
Yangın tesisatı projelendirmesi
Uygulama
Test ve devreye alma
Periyodik bakım
konularında çözüm geliştiriyoruz.
Neden Proses Bazlı Yangın Mühendisliği?
Yanıcı toz bulunan tesislerde standart bir yangın sistemi her proses için aynı sonucu vermeyebilir.
Bir un fabrikasının yangın riski ile metal tozu işleyen bir tesisin yangın riski aynı değildir.
Bu nedenle yangın sistemi;
tesis + proses + malzeme + tehlikeli alan + yangın senaryosu
birlikte değerlendirilerek tasarlanmalıdır.
Limit Yangın olarak amacımız yalnızca bir yangın söndürme sistemi kurmak değil, tesisin gerçek risklerine uygun, mühendislik esaslı ve uygulanabilir bir yangın güvenliği çözümü oluşturmaktır.
Sonuç
Yanıcı toz bulunan endüstriyel tesislerde yangın ve patlama güvenliği, tesisin üretim prosesinden bağımsız düşünülemez.
Toz oluşum kaynaklarının belirlenmesi, tehlikeli alanların değerlendirilmesi, tutuşturma kaynaklarının kontrol edilmesi, erken yangın algılama ve uygun söndürme sistemlerinin tasarlanması güvenli bir tesis için birlikte ele alınmalıdır.
Limit Yangın olarak yanıcı toz bulunan fabrikalar, depolar, silo tesisleri, konveyör sistemleri, filtre üniteleri ve proses ekipmanları için yangın algılama ve söndürme sistemlerini projelendiriyor, uyguluyor ve devreye alıyoruz.
Tesisinizde yanıcı toz kaynaklı yangın ve patlama risklerini azaltmak için doğru sistemin belirlenmesi, mühendislik çalışmasının ilk adımıdır.