Yıldırım Yangın Riski

Yıldırım Düşen Fabrikalarda Olası Yangın Senaryosu ve Söndürme Yöntemleri

1. Yıldırım Kaynaklı Yangın Riski

Yıldırım, çok kısa sürede son derece yüksek akım (kA seviyesinde) ve aşırı sıcaklık oluşturarak fabrikalarda ciddi yangınlara yol açabilir. Özellikle geniş çatı alanına sahip, metal konstrüksiyonlu ve enerji altyapısı yoğun olan fabrikalar yıldırım düşmesine karşı yüksek risk grubunda yer alır.

Yıldırım kaynaklı yangınlar genellikle:

• Elektrik tesisatı hasarı

• Ani aşırı gerilim (surge)

• Ark oluşumu

• Yanıcı yapı ve izolasyon malzemelerinin tutuşması

sonucunda meydana gelir.

2. Olası Yangın Çıkış Noktaları

🔥 Çatı ve Paratoner Çevresi

• Yalıtım ve membran kaplamaların tutuşması

• Çatı izolasyon malzemelerinin yanması

🔥 Elektrik Panoları ve Kablolama

• Aşırı gerilimle kablo izolasyonlarının delinmesi

• Panolarda ark ve kısa devre

🔥 Trafo ve OG Sistemleri

• Yıldırım indüksiyonu ile izolasyon zayıflaması

• Trafo girişlerinde ark oluşumu

🔥 Yanıcı Depolama Alanları

• Kimyasal veya ambalaj malzemelerinin tutuşması

3. Örnek Yangın Senaryosu – Yıldırım Sonrası Fabrika Yangını

Senaryo:
Şiddetli fırtına sırasında fabrikanın çatısına yıldırım düşer. Paratoner sistemi yetersiz olduğu için akımın bir bölümü yapı içerisine yayılır.

Olay Gelişimi:

1. Çatı kaplamasında ani ısınma meydana gelir

2. İzolasyon malzemesi tutuşur

3. Elektrik panolarında aşırı gerilim oluşur

4. Panoda ark ve yangın başlar

5. Yangın kablo kanalları boyunca yayılır

6. Yoğun duman üretim alanına ulaşır

4. Yangın Algılama ve İlk Müdahale Süreci

Yıldırım kaynaklı yangınlar genellikle çok hızlı geliştiği için erken algılama kritik öneme sahiptir.

• Çatı ve teknik hacimlerde ısı dedektörleri

• Elektrik pano odalarında aspirasyonlu duman dedektörleri

• Trafo ve açık alanlarda alev dedektörleri

• Alarm sonrası:

  • Elektrik enerjisinin otomatik kesilmesi

  • HVAC sistemlerinin durdurulması

  • Acil anons sisteminin devreye girmesi

5. Yıldırım Kaynaklı Yangınlarda Söndürme Yöntemleri

🚫 Su ile Söndürme (Dikkatli ve Kontrollü)

• Enerji tamamen kesilmeden doğrudan su uygulanmamalıdır

• Elektrik çarpması riski yüksektir

• Sadece açık alan ve enerji kesildikten sonra kullanılabilir

✅ Kuru Kimyevi Tozlu Söndürme (İlk Müdahale)

• Elektrik yangınlarında etkilidir

• Panolar ve kablo yangınlarında tercih edilir

• Yeniden tutuşma ihtimali vardır

✅ Gazlı Söndürme Sistemleri

Kullanım Alanı:

• Elektrik pano odaları

• Kontrol ve server odaları

Avantajları:

• Elektriksel iletkenlik yoktur

• Hassas ekipmanlara zarar vermez

• Hızlı söndürme sağlar

✅ Water Mist (Su Sisi) Sistemleri

• Düşük iletkenlikli, yüksek basınçlı sisleme

• Elektrik yangınlarında güvenlidir

• Çatı altı ve teknik hacimler için uygundur

✅ Sprinkler Sistemleri (Yapısal Yangınlarda)

• Çatı izolasyonu ve depo yangınlarında etkilidir

• Elektrik kaynaklı yangın kontrol altına alındıktan sonra devreye girmelidir

6. Doğru Söndürme Senaryosu (Adım Adım)

1. Yıldırım darbesi algılanır

2. Aşırı gerilim koruma sistemleri (SPD) devreye girer

3. Yangın algılama sistemi alarm üretir

4. Enerji otomatik olarak kesilir

5. Alan tahliye edilir

6. Uygun otomatik söndürme sistemi aktive olur

7. Manuel müdahale kontrollü şekilde yapılır

7. Yangın Önleyici Tedbirler

• TS EN 62305'e uygun paratoner sistemi

• İç ve dış aşırı gerilim koruma (SPD)

• Eşpotansiyel topraklama

• Periyodik ölçüm ve bakım

• Yıldırım senaryosu testleri

8. İlgili Standart ve Yönetmelikler

• TS EN 62305 – Yıldırımdan Korunma

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik

• NFPA 780

• EN 54 – Yangın Algılama Sistemleri

9. Sonuç

Yıldırım düşmesi sonucu oluşan fabrika yangınları, doğru önleyici sistemler ve uygun söndürme çözümleri ile büyük felaketlere dönüşmeden kontrol altına alınabilir. Entegre bir yaklaşım ile:

✔ Can güvenliği sağlanır
✔ Elektrik altyapısı korunur
✔ Üretim kesintileri minimize edilir