Yangın Söndürme Tozları (Kuru Kimyevi Toz) – Teknik Rehber

1. Yangın Söndürme Tozu Nedir?

Yangın söndürme tozları, kuru kimyevi toz (KKD) olarak adlandırılan ve yangının kimyasal reaksiyonunu durdurarak veya yanıcı yüzeyi izole ederek söndürme sağlayan maddelerdir. Basınçlı kaplar (yangın söndürme tüpleri) veya sabit söndürme sistemleri içerisinde kullanılır. Elektrik iletkenliği bulunmadığından enerjili elektrik yangınlarında güvenle tercih edilir.

2. Çalışma Prensibi

Kuru kimyevi tozlar temel olarak üç etki ile yangını söndürür:

• Kimyasal zincir reaksiyonunu kesme: Alev içindeki serbest radikalleri baskılayarak yanmayı durdurur.

• Boğma (izolasyon) etkisi: Yanıcı yüzey ile oksijen temasını azaltır.

• Soğutma (sınırlı): İnce partikül yapısı sayesinde alev sıcaklığını kısmen düşürür.

Bu çoklu etki, tozlu sistemleri hızlı müdahale gerektiren senaryolarda avantajlı kılar.

3. Yangın Sınıflarına Göre Toz Türleri

3.1 ABC Tozu (Monoamonyum Fosfat – MAP)

• Yangın Sınıfları: A (katı), B (sıvı), C (gaz)

• Kimyasal Yapı: Monoamonyum fosfat

• Kullanım Alanları: Endüstriyel tesisler, depolar, ticari binalar, elektrik panoları

• Avantajları: Çok amaçlı kullanım, yüksek söndürme etkinliği

• Dezavantajları: Korozyon riski, temizlik zorluğu

3.2 BC Tozu (Sodyum / Potasyum Bikarbonat)

• Yangın Sınıfları: B, C

• Kullanım Alanları: Akaryakıt istasyonları, kimyasal tesisler

• Avantajları: Alev kırma etkisi çok yüksektir

• Dezavantajları: A sınıfı yangınlarda etkisizdir

3.3 D Sınıfı Tozlar (Metal Yangınları)

• Yangın Sınıfları: D (magnezyum, sodyum, alüminyum vb.)

• Kimyasal Yapı: Özel metal bazlı tozlar (grafit, sodyum klorür, bakır)

• Kullanım Alanları: Metal işleme tesisleri, dökümhaneler

• Önemli Not: Yanlış toz kullanımı patlamaya sebep olabilir.

4. Teknik Özellikler

• Partikül Boyutu: Genellikle 20–60 mikron

• Akışkanlık: Silika veya benzeri katkılarla artırılır

• Nem Dayanımı: Hidrofobik kaplama ile sağlanır

• Elektriksel İletkenlik: Yok (EN 3 ve TS EN standartlarına uygun)

• Depolama Ömrü: 5–10 yıl (üreticiye bağlı)

5. Sabit Tozlu Söndürme Sistemleri

Kuru kimyevi tozlar yalnızca taşınabilir tüplerde değil, sabit söndürme sistemlerinde de kullanılır.

Kullanım Alanları:

• Konveyör bantlar

• Boya kabinleri

• Akaryakıt dolum alanları

• Endüstriyel mutfaklar (özel formülasyonlarla)

Sistem Bileşenleri:

• Toz tankı

• Basınçlandırma ünitesi (N₂ / CO₂)

• Dağıtım borulaması

• Nozullar

• Algılama ve tetikleme sistemi

6. Standartlar ve Mevzuat

Yangın söndürme tozları ve sistemleri aşağıdaki standartlara uygun olmalıdır:

• TS EN 3: Taşınabilir yangın söndürücüler

• TS EN 615: Kuru kimyevi toz özellikleri

• NFPA 10: Taşınabilir söndürücüler

• NFPA 17: Kuru kimyevi tozlu sabit sistemler

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY)

7. Avantajlar ve Dezavantajlar

Avantajlar

• Hızlı ve etkili söndürme

• Elektrik yangınlarında güvenli kullanım

• Geniş sıcaklık aralığında çalışma

• Görece düşük maliyet

Dezavantajlar

• Görüşü azaltır

• Temizlik ve duruş süresi maliyeti

• Elektronik ekipmanlarda hasar riski

8. Bakım ve Periyodik Kontroller

• Aylık: Manometre ve mühür kontrolü

• Yıllık: Tartım, mekanik aksam kontrolü

• 4–6 Yıl: Tozun boşaltılması ve yenilenmesi (EN 3'e göre)

• 10 Yıl: Hidrostatik test

Bakımlar mutlaka yetkili firmalar tarafından yapılmalıdır.

9. Doğru Toz Seçimi Nasıl Yapılmalı?

Toz seçimi yapılırken aşağıdaki kriterler değerlendirilmelidir:

• Yangın sınıfı

• Ortamda bulunan elektrikli ekipmanlar

• Temizlik ve üretim sürekliliği beklentisi

• Ulusal ve uluslararası standartlar

10. Sonuç

Yangın söndürme tozları, doğru sınıf ve doğru sistem ile kullanıldığında yangına ilk müdahalede en etkili çözümlerden biridir. Ancak yanlış toz seçimi veya yetersiz bakım, ciddi riskler doğurabilir. Bu nedenle projelendirme, montaj ve bakım süreçleri profesyonel şekilde ele alınmalıdır.

Endüstriyel ve ticari tesisler için en uygun kuru kimyevi tozlu yangın söndürme çözümleri, risk analizi yapılarak belirlenmelidir.