Trafo Yangınları

Trafo Yangınları: Riskler, Önleme Yöntemleri ve Müdahale Ekipmanları

1. Trafo Yangınlarının Tanımı

Trafo yangınları; güç transformatörlerinde bulunan yalıtım yağı (mineral, sentetik veya ester bazlı), sargılar ve elektriksel bileşenlerin aşırı ısınma, ark oluşumu veya mekanik arızalar sonucu tutuşmasıyla meydana gelen yangınlardır. Bu yangınlar genellikle yüksek enerji açığa çıkışı ve patlama riski nedeniyle kritik kabul edilir.

2. Trafo Yangınlarının Oluşum Mekanizması

• Aşırı yüklenme: Sargı sıcaklığının kritik seviyelere çıkması

• İzolasyon bozulması: Yağ ve kağıt izolasyonun yaşlanması

• Elektrik arkı: İç arızalar ve kısa devreler

• Gaz oluşumu: Yağ ayrışması sonucu yanıcı gaz birikimi

• Mekanik hasar: Deprem, darbe veya montaj hataları

3. Trafo Yangınlarının Başlıca Nedenleri

• Sürekli kapasite üzerinde çalışma

• Yetersiz soğutma ve havalandırma

• Yağ sızıntıları ve yağ seviyesinin düşmesi

• Koruma rölelerinin yanlış ayarlanması

• Düzenli bakım ve testlerin yapılmaması

4. Trafo Yangını Riski Taşıyan Alanlar

• Güç ve dağıtım trafoları

• Endüstriyel tesisler

• Enerji santralleri

• Hastaneler ve kritik altyapılar

• Alışveriş merkezleri ve yüksek katlı binalar

5. Risk Analizi ve Yangın Sınıfı

Trafo yangınları genellikle B sınıfı (yanıcı sıvılar) ve enerji altında C sınıfı riskler içerir. Yağlı trafolarda yangınla birlikte patlama, yağ sıçraması ve ikincil yangınlar riski yüksektir.

6. Trafo Yangınlarını Önleme Yöntemleri

6.1 Tasarım ve Mühendislik Önlemleri

• Yağ havuzları ve sızdırmazlık sistemleri

• Yangın duvarları ve güvenli mesafe tasarımı

• Otomatik basınç tahliye ve Buchholz röleleri

• Isı ve gaz izleme sistemleri (DGA)

6.2 İşletme ve Bakım Önlemleri

• Periyodik yağ analizleri (DGA, nem, dielektrik testler)

• Termal kamera ile sıcaklık izleme

• Koruma röleleri ve otomasyon testleri

• Yağ seviyesinin ve sızdırmazlığın kontrolü

7. Algılama ve Erken Uyarı Sistemleri

• Alev ve duman dedektörleri

• Trafo yağı sıcaklık ve gaz sensörleri

• Basınç ve seviye izleme sistemleri

• SCADA ve yangın algılama paneli entegrasyonu

8. Trafo Yangınlarında Müdahale Yöntemleri

Trafo yangınlarında hızlı ve otomatik müdahale hayati öneme sahiptir.

8.1 Kullanılan Söndürme Ekipmanları

• Su sisi (Water Mist) söndürme sistemleri

• Köpüklü söndürme sistemleri (AFFF / AR-AFFF)

• Temiz gazlı sistemler (kapalı trafo odaları için)

• Kuru kimyevi tozlu söndürme sistemleri

• Mobil ve sabit trafo yangın söndürme sistemleri

8.2 Müdahale Esasları

• Enerjinin otomatik olarak kesilmesi

• Yağ sıçramasının kontrol altına alınması

• Çevre ekipmanların korunması

• Yeniden tutuşma riskine karşı uzun süreli izleme

9. Yangın Sonrası Kontrol ve Rehabilitasyon

• Trafo iç hasar analizi

• Yağ temizliği ve çevresel kontroller

• Elektrik testleri ve izolasyon ölçümleri

• Gerekli durumlarda trafo revizyonu veya değişimi

10. Mevzuat ve Standartlar

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY)

• IEC 60076 – Power Transformers

• NFPA 850 – Recommended Practice for Fire Protection

• NFPA 15 – Water Spray Systems

• IEEE C57 Serisi

11. Sonuç

Trafo yangınları; yüksek enerji, yanıcı yağ ve patlama riski nedeniyle en kritik endüstriyel yangın türleri arasındadır. Doğru tasarım, sürekli izleme ve otomatik söndürme sistemleri sayesinde trafo yangınlarının etkisi büyük ölçüde azaltılabilir.